• BIST 97.533
  • Altın 145,781
  • Dolar 3,5801
  • Euro 4,0019
  • İstanbul 17 °C
  • Ankara 11 °C

Sitcomların çöküşü

Sitcomların çöküşü
Çok değil bundan yaklaşık on sene önce özellikle yabancı dizilerin neredeyse tamamı sitcom türündeydi. Peki ne oldu da bir zamanlar hepimizi ekranlara kilitleyen bu dizi türü yok olmanın eşiğine geldi? İşte size 20 maddede sitcomların çöküşü!

İngilizcede "Situation Comedy" yani durum komedisi tanımlamasından türeyerek bir kısaltma olarak adlandırılan 'sitcom' kelimesi; yaygın bir yanılgı olan 'sit' ve 'comedy' (oturmak ve komedi) kelimelerinin bir araya gelmesi ile oturduğun yerden komedi manasında değildir. Sitcom türünü diğer dizilerden ayıran en önemli özellik, hayatın içinden aynı ortam ve mekanı paylaşan insanların, başından geçen olayların etrafında dönen senaryolarla anlatılmasıdır. Burada en önemli unsur izleyiciyi, hayatın içinden olayların sarpa sarmasıyla, karakterlerin düştüğü gülünç durumlarla güldürebilmektir. Bu model ilk başlarda büyük bir izleyici kitlesini peşinde sürüklese de; zaman içerisinde sitcom formatında görünen, ancak izleyiciyi olaylardan ziyade argo cümlelerle güldürmeye çalışan dizilerin piyasaya çıkmasıyla, giderek gözden düşmüştür. Peki sitcomlar hayatımıza ne zaman ve nasıl girdi ve neden şimdi rafa kaldırılan projelere dönüştüler? İşte size "Nerede o eski sitcomlar" dedirtecek bir liste... 

1. Sitcom'un ana vatanı İngiltere

fft16_mf2662507.jpegSitcom sınıfına öncülük eden ilk dizi İngiliz BBC kanalında yayınlanan Pinwright's Progress adlı yapımdır. Yarım saatlik olarak planlanan program bir yıl boyunca ekranlara gelmiş ve yayınlanan 10 bölümüyle yeni bir türün kapısını açmıştır. Macgillygally's Stores adlı bir dükkanın sahibi olan Pinwright karakterinin rakipleri ve çalışanlarıyla olan ilişkilerini mizahi bir dille anlatan dizide 7 ana karakter rol alıyordu ve 1946-1947 dizi sezonunda büyük bir ilgi görmüştü. "Pinwright'ın Başarısı" manasındaki dizi, her ne kadar başarılı bir yapım olarak yeni sezonlarıyla ekrana gelmese de, sitcom türünü televizyon dünyasına kazandırma başarısını göstermişti. 

2. Sitcom'u sitcom yapan adam: William Asher

fft16_mf2662507-001.jpeg

1921'de doğan ve 2012'de hayatını kaybeden bir Amerikan efsanesi olan William Asher, televizyon dünyasının ilk büyük yapımcılarındandır. 1948 yılında başladığı televizyonculuk hayatında ilk önce bir radyo programından uyarladığı Our Miss Brooks adlı sitcomla adını duyuran Asher, Amerika'yı sitcomun yeni evi haline getirmiştir. İlk büyük başarısı olan ödüllü dizi "I Love Lucy" ile dünya çapında sitcomu bir akım haline getiren Asher, düzinelerce farklı sitcom dizilerle televizyon dünyasında sitcomların yerini sağlamlaştırmıştır. Sitcom'u bir tür olarak dünyaya kabul ettiren Asher, bazı kesimlere göre bu türün gerçek yaratıcısıdır. 

3. Dünyaya yayılış 

fft16_mf2662509-001.jpeg

İngiltere ve ABD'deki başarılı yapımlardan etkilenen başta Kanada ve Avustralya olmak üzere pek çok ülke bu türde yapımlara kucak açmaya başlar. 70'li yıllarda erken örnekleri Sırbistan, Almanya ve Türkiye'de görülür. Özellikle 1974 yılında Türkiye'de yayınlanmaya başlayan 'Kaynanalar' tüm sitcom tarihinin en uzun soluklu yapımlarından biridir. 30 yıl boyunca sürekli olarak ekranlarda yer alan Kaynanalar, bu alanda bir rekoru da elinde bulundurur. Amerika'da 1975-1985 yılları arasında ekranlara gelen Jeffersons gibi efsane dizilere bile fark atan Kaynanalar, Türkiye'nin sitcomlar tarihinde özel bir sayfaya sahip olmasını sağlamıştır.

fft16_mf2662510.jpeg

Bunun dışında Hindistan'da 80'lerde ekranlarda yer alan sitcomlar, pek çok Avrupa ülkesiyle birlikte Çin'de ancak 90'larda ilk özgün örnekleriyle ekranlara gelmiştir. Pakistan ve Rusya gibi ülkelerde de 90'larda görülen özgün sitcom örnekleri, Yeni Zelanda gibi ülkelerde ancak 2000'lerin başlarında ortaya çıkar. 

4. Altın Çağ

fft16_mf2662522.jpeg

Sitcomların altın çağı 1980'lerde başlar. Dünyadaki savaşların Amerika-Rusya arasındaki soğuk savaşa dönüşüp, sosyal yaşamın yavaş yavaş stabil hale geldiği bir dönemde, televizyonun yaygınlaşarak tüm evlerde yer alması sitcomların yıldızı parlamaya başlar. Sosyal ve ekonomik şartlar sebebiyle evlerine çekilen insanlar için en önemli eğlence kaynağı haline gelen sitcomlar bir anda cazip hale gelir.

fft16_mf2662523.jpeg

80'li yollara özellikle "The Cosby Show" damgasını vurur. Cheers, Family Ties gibi gibi dizilerin de çok tutulduğu bu dönemin kapısını; MASH, The Love Boat ve Three's Company açar. Ancak şüphesiz bir 80'ler ikonu olan The Cosby Show, sitcomların altın çağının ilk efsanesidir. 
 
5. Yeni Dönem

fft16_mf2662524.jpeg

90'lar tüm zaman akımları içerisinde en çok dikkat çeken 10 yıllık bir çağ gibidir. Sitcomlar için de 90'ların büyük bir önemi vardır. Dizilerin sinema ve televizyon filmlerine kafa tuttuğu bir dönem olan 90'lara sitcom dünyası Roseanne ve Home Improvement gibi dizilerle girer. Çok sevilen bu iki dizinin 4 yıllık egemenliği kısa sürer ve bir televizyon efsanesi, ekranlardaki yerini alır.

fft16_mf2662525.jpeg

Gelmiş geçmiş en sevilen sitcomlar arasında başı çeken Seinfeld, 90'ların ilk yarısının sonuna doğru büyük bir patlama yaşar ve bir anda tüm dünyayı kasıp kavuran bir efsane haline gelir. Konusu, oyuncuları ve olay örgüsüyle tipik bir sitcomun en başarılı örneği olan Seinfeld, 90'lı yılların ikonlaşmış programlarından biri olur. 

6. Friends devri

fft16_mf2662526.jpeg

2000'ler her ne kadar henüz çerçevesi keskinleştirilmiş bir dönem olmasa da, bu dönemin kesinlikle en önemli dizilerinin hemen hemen hepsi sitcomlar olarak karşımıza çıkar. Özellikle Friends dizisinin başarısı, 90'ların sonundan 2000'li yılların ortalarına kadar süren bir çılgınlığa dönüşür. Sitcom izleyicisini bir anlamda ayrıştıran dizi olan Friends, 80'lerdeki Cosby Show izleyici kitlesini belli bir gruba indirgeyen ve kendi izleyici kitlesini yaratan bir konuma sahip olur.

fft16_mf2662538.jpeg

Firends'in gölgesinde 2000'li yılların ilk yarısında Everybody Loves Raymond ve Will & Grace gibi yapımlar da büyük başarılar elde eden yapımlardan olur. 

7. Sitcomun El Classico'su

fft16_mf2662539.jpeg

fft16_mf2662540.jpeg

Friends dalgasının dardından sitcomlar için yeni bir çağ başlar ve 2000'li yılların ortalarından 2010'lu yıllara kadar iki dizi piyasanın tüm yükünü çeker; Two And A Half Men ve hemen ardından gelen Th Big Bang Theory müthiş bir başarı öyküsüne imza atar. Son yıllarda Modern Family'nin de dahil olduğu bu tatlı rekabette, sitcomlar son pırıltılı dönemini yaşar.

fft16_mf2662541-001.jpeg

Bu dönemde her ne kadar yayınlandığı ABD'de ilk üçe girmekte zorlansa da özellikle Türkiye başta olmak üzere pek çok ülkede How I Met Your Mother dizisi de önemli bir şekilde adından söz ettirir. Özel bir izleyici kitlesine sahip olan How I Met Your Mother, sitcomlar arasında senaryodaki kurgusu dahilinde en sürükleyici yapımlardan biri olarak yer alır. 

8. Kendine has yapımlar

fft16_mf2662542.jpeg

Sitcomlar her ne kadar 80'lerde başlayan çağla birlikte dünya çapında kitleleri peşinden sürükleyen yapımlar çıkartsa da, sadece belli bir grup tarafından bilinen ve takip edilen özel yapımlarla da sevilen programlar arasında yer alırlar. Bunlar arasında en güzel örneklerden biri de İngiliz yapımı olan IT Crowd'dur. IT Crowd, bir şirketin teknik destek departmanında çalışan üç ana karakterin etrafında dönen olay örgüsüyle klasik bir sitcomun en başarılı örneklerinden biridir. Kısa süren yayın hayatına rağmen çok büyük bir hayran kitlesi toplamayı başaran IT Crowd gibi pek çok özel yapım televizyon tarihinde yer alır. 

9. Tartışma konusu: animasyonlar

fft16_mf2662543-001.jpeg

Diziler tarihinde önemli bir yere sahip olan Simpsons, Southpark, Family Guy gibi animasyon ve çizgi yapımların birer sitcom olup olmadığı tartışma konusudur. Kimi zaman senaryo gereği fantastiğe kaçan bu yapımlar pek çok otoriteye göre sitcom sınıfında diziler değildir. Ancak özellikle ilk sezonları göz önüne alındığında bu dizilerin temel sitcom özelliklerini barındırdıkları söylenebilir. Tam olarak birer sitcom olduklarını söyleyemeyeceğimiz bu yapımlar arasında özellikle Simpsons ve Southpark kendine has izleyici kitleleriyle pek çok diziyi geride bırakırlar. 

10. Stüdyo yapısı itibariyle sitcomlar

fft16_mf2662544.jpeg

Sitcomlar her ne kadar durum komedisini temel alan yapımlar olsa da stüdyo ya da sette çekilemelerine göre farklı sınıflar halinde değerlendirilebilirler. Misal ülkemizden bir örnek verecek olursak 90'lı yıllarda çok sevilen, çizgi roman uyarlaması Sıdıka dizisi yapısal olarak bir sitcom özelliği taşır ancak, türünün pek çok örneğinin aksine stabil bir stüdyoda değil gerçek ortamda çekilmiştir.

fft16_mf2662556.jpeg

Bu sebeple sitcom sınıfındaki yeri farklı olarak konumlandırılır. Yurtdışında da bu tip ara sınıf komedi dizilerine sıkça rastlanır. Sitcom izleyicisi genel olarak, dekor olduğu belli olan ve belli açılardan görülebilen stürdyo yapılarına alışkındır. Bu sebeple gerçek ortamlarda çekilden komedi dizileri genel olarak sitcom olarak algılanmazlar. 

11. Gülme efektinin etkisi

fft16_mf2662557.jpeg

Sitcomların bir başka yırt edici özelliği de espri ve komik durumların ardından gelen gülme efektleridir. Özellikle Türkiye gibi ülkelere çok geç adapte edilebilen bu unsur, standart bir sitcomun vazgeçilmez özelliklerinden biridir. İzleyiciye kimi zaman nerede gülmesi gerektiği yönünde yönlendirme yaptığı düşünülen bu öğenin aslında farklı bir tarihsel gelişimi var. Ses mühendisi Charles Douglass tarafından icat edilen bu efekt, tamamen yalnız insanlar düşünülerek yapılmış bir icattır. Psikolojik bir gerçektir ki insanlar yalnız başlarına gülme konusunda çekimser canlılardır. Popüler kültürde pek çok kez dile getirilen "Sesli güldüm" söylemi de aslında bu durumun bir dışa vurumudur. Her ne kadar komik olursa olsun bir televizyon yapımını evde tek başınıza izlerken, kalabalık içerisinde olduğunuzdan daha az gülersiniz. Gülmek, esnemek, öksürmek gibi eylemler insanlar arası bir tetiklenme zinciriyle dağılan eylemlerdir. Yani yanınızda biri gülmüyorsa kesinlikle gülme süreniz kısa sürecektir. İlk olarak radyoda kullanılan bu efektler, radyoyu tek başına dinleyen kişinin daha çok gülmesini sağlamak amacını taşımış ve başarılı olduktan sonra televizyonda kullanılmaya başlanmıştır. Bunun için de en uygun program türü doğal olarak sitcomlar olarak seçilmiştir.

fft16_mf2662558.jpeg

Gülme efektinin Türkiye gibi ülkelerde başlarda rahatsız edici bulunmasının sebebi, televizyonun birlikte seyredilmesi alışkanlığıdır. Televizyonu ailecek izlemeye alışkın olan Türkiye gibi ülkelerde insanlar zaten bir arada güldüklerinden, gülme efektleri dikkat dağıtmakta ve gereksiz görülmektedir. Ancak zamanla alışılan bu unsur, yerli pek çok sitcomda karşımıza çıkmıştır. 

12. Türkiye'de sitcomlar

fft16_mf2662559.jpeg

fft16_mf2662560.jpeg

Türkiye daha önce de bahsettiğimiz şekilde sitcomlarla ilk olarak Kaynanalar diziyle birlikte tanışmış ve 30 yıl süren bu yapımla, sitcomlar tarihine geçmiştir. Özellikle 90'lı yıllarda büyük bir tırmanış gösteren yerli sitcomlar "Ayrılsak da beraberiz"le birlikte başlayan bir akımla Çocuklar Duymasın gibi özgün yapımların yanı sıra Dadı, Tatlı Hayat gibi yurt dışından uyarlama dizilerle büyük izleyici kitlelerine hitap etmişlerdir.

fft16_mf2662561.jpeg

Son dönemde ise Avrupa Yakası, Yahşi Cazibe gibi dizilerin görüldüğü Türkiye Sitcom pazarında, Yalan Dünya son büyük sitcom yapımlarından biri olarak piyasaya çıkmıştır. 

13. Çöküşe direnenler

fft16_mf2662563.jpeg

Sitcomların devri sona eriyor evet. Yurt dışında The Bing Bang Theory, Modern Family, The Millers gibi diziler, Türkiye'de ise Çocuklar Duymasın dizisi varlığını sürdürse de eski izlenme oranları asla yakalanamamakta. Bir zamanlar milli maçlara, büyük filmlere yayın saatlerinde kafa tutan sitcomlar şimdilerde yavaş yavaş televizyonların tozlu raflarındaki yerini alıyor. Ülkemizde en son yayından kalkan Yalan Dünya da bu çöküşün önemli göstergelerinden biri. Her ne kadar pek çok kanal yeni sitcom denemelerinde bulunsalar da asla bir Friends, bir Seinfeld, ya da bir Cosby Show ayarında bir yapımın hayata geçirilmesi pek mümkün görünmüyor. 

14. Sitcom neden artık güldürmüyor?

fft16_mf2662564.jpeg

Sitcomların temel amacı izleyiciyi güldürerek izleme alışkanlığı kazandırmaktır. Ancak son dönemlerde, hem işlenecek konu kalmaması hem de dünyadaki espri anlayışının değişmesi sitcomların sonunu getirmişe benziyor. 30 yıl içerisinde o kadar çok sitcom yapıldı ve hepsinin her sezon ve hatta bölümünde o kadar farklı konular işlendi ki açıkçası yeni bir sitcom projesinin eskilerin gölgesinde kalmadan var olması mümkün gözükmüyor. Sitcom izleyicilerinin çoğu Southpark, Simpsons gibi çizgi animasyon yapımlara yönelmiş durumda. Sitcomlardaki konu işleyişleri de 30 yıllık altın çağ boyunca dönemin komedi sinema filmleriyle paralel çizgideydi. Fakat son yıllarda çıkan komedi filmlerine bakacak olursak, Hangover serisi dışında çok fazla akılda kalan yapım olmadığını görüyoruz. Komedi kolay tüketilebilen bir gösteri unsuru olduğu için "sitcom çağı" şimdilik izleyici kitlesini doyurmuşa benziyor ve sitcomlar eskisi kadar güldürmüyor. Married with Children gibi kendine özel mizah anlayışını üretebilen sitcomların yerini, popüler kültürün argo cümlelerine yaslanan yapımlar aldıkça durum da düzeleceğe benzemiyor.

15. İzleyici kitlesinin yeni adresi

fft16_mf2662576.jpeg

Dizi izleyicileri için özellikle Lost dizisi büyük bir kırılma niteliği taşıyor. Lost'un ardından gizem ve merak unsuru üzerinde duran diziler daha çok dikkat çekmeye başladı. Son 10 yıl içerisinde sitcom egemenliğini kıran büyük bütçeli dizi yapımları yeni bir izleyici kitlesini bir araya getirmeye başladı. Özellikle Game Of Thrones ve Vikings gibi diziler izleyicileri farklı noktalara sürüklerken, Walking Dead ile zirveye çıkan gerilim türü diziler de farklı bir topluluğu peşinden sürükledi. Şu ana kadar en başarılısı True Detective gibi görülen gizemli cinayet hikayelerini konu alan diziler de kendine has bir izleyiciye sahip. Televizyon izleyicileri artık daha ciddi konulara ve daha pahalı yapımlara yöneliyor. Sitcomlar her ne kadar oyuncu kadrolarıyla pahalı gibi gözükseler de, stüdyo masrafları göz önüne alındığında neredeyse masrafsız yapımlar. İzleyiciler artık para kesesinin açıldığını her halinden belli eden yapımları görmek istiyorlar. Bugün Game Of Thrones 14 farklı ülkede çekilen, kadrosu ve efektleriyle göz dolduran bir yapım olarak ekranlara çıkıyorsa izleyiciden artık ucuz yapımlara gözünü çevirmesini beklemek pek mümkün gözükmüyor. 

Bonus: Sitcomların gelecekteki yeri

fft16_mf2662588.jpeg

Gelecek sitcom türü için şimdilik karanlık gözüküyor. Televizyon şirketleri son dönemde efsane olacak yapımlara imza atmak için çok büyük bütçeli dizileri programına almış durumda. Hatta pek çok yapım, dizi formatının dışında sinema diliyle ele alınıyor. Hatta pek çok sinema filmi, dizi olarak yeniden uyarlanıyor. Fargo gibi bir kült film, şimdiden ikinci sezona yelken açmış durumda. Gotham gibi, senaryo derinliği olan projeler bir bir hayata geçiriliyor. Gelecekte sitcomlar en azından kısa vadede eski şaşalı dönemlerini yeniden yaşayamayacak gibi gözükse de, zaman içerisinde televizyon izleyicisinin komediye olan açlığı kabaracak ve sitcomlar ekranlardaki yerlerini er ya da geç yeniden alacaklardır. Belki de yeni bir komedi dizi kültürü de gelişebilir. Bekleyip görmek lazım. Ancak şu an için sitcom çağı sona ermiş gibi gözüküyor.

Bu haber toplam 879 defa okunmuştur
Etiketler: , ,
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu habere henüz yorum eklenmemiştir.
Diğer Haberler
Tüm Hakları Saklıdır © 2010 Aksiyon Haber | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 02122937548 | Haber Yazılımı: CM Bilişim